شماره های پیشین

«الهی قدیم نیاد»

تاریخ درج : سه شنبه ۲۰ تیر ۱۳۹۶
شماره روزنامه: 
دشواری های زندگی در گذشته در گفت و گو با اهالی دهنو

برای رسیدن به محله دهنو خیابان امام خمینی راپشت سر می گذاریم . به انتهای این خیابان که نزدیک می شویم، میدان استقلال و کارگاه پروژه احداث مجموعه پل ها و میدان  استقلال پیش رویمان قرار می گیرد .پروژه شاخص در حال اجرای اصفهان که مدت زمان زیادی تا افتتاح آن باقی نمانده است . تقاطع قبل از میدان استقلال را که دور می زنیم تابلوی راهنمای محله دهنو پیش چشممان قرار می گیرد و وارد محله ای می شویم که واقع شدن در ورودی اصفهان ویژگی آن است. سراغ حمام و مسجد تاریخی دهنو را که می گیریم اهالی منطقه  به خیابان سمت چپ ورودی محله اشاره می کنند . خیابان را که برای رسیدن به حمام  و مسجد تاریخی پشت سر می گذاریم ،بیش از هر چیزی دیگری بافت فرسوده نظرمان را به خود جلی می کند . مسجد محله دهنو را که پیش رویمان می بینیم به شبیه نبودن آن با بناهای تاریخی می اندیشیم و برای دیدن حمام به اطراف نگاهی می اندازیم،اما نشانی از حمام نمی بینیم.  یکی از اهالی به دیوار سفید مقابل مسجد اشاره می کند و می گوید :‌حمام تاریخی اینجاست .در کنار دیواری که اهالی محله تاکید می کنند، حمام پشت آن است ،خیریه رسول اکرم (ص) دهنو واقع شده است . وقتی از مسئول خیریه درباره حمام تاریخی می پرسیم ،از ما می خواهد وارد خیریه شویم. در انتهای ساختمان  پنجره ای را می گشاید و از ما می خواهد فضای پشت پنجره را که روزگاری تون حمام قدیمی بوده است، ببینیم. «تون حمام» مکانی بوده که هیزم‌ها را در آنجا جمع می‌کردند تا زیر دیگ مسی که در خزینه اصلی بود، قرار دهند و آب حمام گرم شود. وقتی از مسئول خیریه که خود را اکبر رضایی معرفی می کند،در خواست می کنیم که حمام را ببینیم با خوشرویی همراهمان می شود .حمام تاریخی دهنو در کنار خیابانی که جدید احداث شده است قرار دارد.دیوارسفیدی که به دور حمام کشیده شده است سبب می شود تازه واردان به محله، متوجه ساختمان حمام نشوند.درآهنی حمام تاریخی دهنو که به رویمان باز می شود با فضای بزرگ نیمه مخروبه ای روبه رومی شویم که رختکن قسمت مردانه بوده است. فضایی که دیگر کمتر به بخشی از یک حمام قدیمی شبیه است و به انبار خیریه تبدیل شده است و انواع مختلف وسایل را در گوشه و کنار آن می توانیم ببینیم که در کنار خاک های روی هم انباشته شده قرار گرفته است . سقف‌ گنبدی شکل وبلند و دیوار‌های سنگی تنها نشانه های قدیمی حمام هستند که همچنان پابر جا مانده اند . قاسم سلطانی، عضو شورای همیاری دهنو که به جمع ما در حمام قدیمی پیوسته است به 150 سال قدمت حمام اشاره می کند و می گوید : با وجود اینکه حمام  از سوی میراث  فرهنگی ثبت شده، اما مخروبه رها شده است؛ نه اجازه تخریب می‌دهند،  نه بودجه برای بازسازی اختصاص می‌دهند.مسئول خیریه رسول اکرم در پاسخ به این سوال که تا کنون  برای باز سازی حمام تاریخی  دهنواقدام کرده اید، می گوید : ‌قرار بود در محل فعلی حمام کتابخانه احداث شود و فضای زیر آن نیز به پارکینگ اختصاص یابد ،اما اهالی محله موافقت نکردند .  سلطانی ازقرار گرفتن بخشی از حمام  وسردر ورودی آن  در خیابان در زمان تعریض این خیابان می گوید که سبب می شود این اثر تاریخی  به  محلی برای  رها شدن زباله و تجمع معتادان تبدیل شود. دیوار سفیدی که به دور حمام کشیده می شود ظاهرا حمام را از سیاهی های موجود جدا می کند ،اما مخروبه بودن آن  همچنان به قوت خود باقی می ماند .در سمت راست ورودی  بلوک ها یی که  روی هم چیده شده اند ، دیواری ایجاد کرده که راه دیدن بخش اصلی حمام را سد کرده است .با محبت اهالی محل این دیوار بر چیده می شود تا مانعی برای  دیدن بخش اصلی حمام پیش روی خود نبینیم . آن سوی  دیواربر داشته شده از سر راهمان ، دنیای دیگری است. یک معماری اصیل ومنحصر به فرد. از کنار دیواری که روزی ورودی حمام بوده وسردری داشته است به سختی عبور می کنیم تا  به سمت بخش زنانه برویم. دیوارها وسقف‌های حمام که  دوده گرفته است ، از آتش های روشن شده در حمام به یادگار مانده است. سقف ورودی  در این بخش کاملا تخریب شده است. از چند پله موجود دراین بخش  که پایین می رویم ،  به یک فضای بزرگ که گرمخانه بخش زنانه است ، وارد می‌شویم. ستون‌های سنگی پهن وسقف‌های گنبدی حمام ، از زیبایی های معماری این حمام قدیمی است. حمام زنانه بزرگ تر از حمام مردانه است و معماری آن نیز زیبا تر است .  سلطانی از قول برادرش نقل می کند که  مصالح  برای ساخت این حمام نظیر سنگ ها را با الاغ به حمام می آوردند و این حمام با سختی ساخته شده است. وی ازتلاش ها برای تغییر کاربری حمام و استفاده از این اثر تاریخی می گوید . در حالی که د رانتظار رسیدن کلید مسجد برای بازدید از آن  در مقابل حمام تاریخی ایستاده ایم ،هم صحبتی یکی از بانوان سالمند محله دهنو لحظات انتظار را کو تاه تر می کند .سکینه نیکخواه که 71 سال دارد از ستون های حمام به عنوان یکی از زیبایی های حمام یاد می کند و وقتی از او می خواهیم از گذشته های حمام بگوید. در حالی که خاطرات خود را مرور می کند و آثار  مرور خاطرات در چهره اش نیز آشکار است، می گوید :‌در قدیم در این حمام مراسم حمام عروس و داماد بر گزار می شد و درحمام قالیچه زیبایی پهن می شد و چراغ های رنگی بلند در دوسوی آن قرار می گرفت و لباس های عروس روی قالیچه کنار چراغ ها قرار می گرفت ،اما سال هاست این حمام قدیمی از هیاهوی مراسم عروس و داماد  خالی است . سکینه به نقطه ای در مقابل حمام اشاره می کند و از رختشویخانه ای می گوید که در گذشته پذیرای زنان محله بوده که برای شست وشوی لباس ها به این مکان می آمدند. وی می گوید: در گذشته ها اهالی با یکدیگر مهربان تر بودند و با یکدیگر رفت و آمد می کردند ،اما امروز تلفنی از یکدیگر احوالپرسی می کنند و کمتر به خانه های همدیگر می روند .انتظاربرای دیدن مسجد آنقدر طولانی می شود که مسئول قرض الحسنه مستضعفان دهنونیز به جمع ما وارد می شود. وقتی از وی می خواهیم از خاطرات قدیمی محله بگوید ،به چند درخت توتی که از گذشته ها باقی مانده است ،اشاره می کند و می گوید:‌در قدیم در زیر این حمام ،حمام قدیمی دیگری وجود داشته است که قنات موجود دراین  محله که دیگر اثری از آن نیست ،آب حمام را تامین می کرده است . بعدها کف حمام را  بالا می آورند و حمامی که اکنون بقایای آن وجود دارد روی حمام زیر زمین ساخته می شود .سر انجام انتظار به پایان می رسد . کلید مسجد که از راه می رسد، به سمت مسجد که چند گام بیشتر تا حمام فاصله ندارد و رو به روی آن قرار دارد، حرکت می کنیم .در نگاه اول مسجد چندان تاریخی به نظر نمی رسد، اما با گفته ها ی اهالی روشن می شود که مسجد تاریخی پس از بازسازی به این روز در آمده است. وارد مسجد که می شویم از زوایایی می توانیم سقف خشت وگلی وقدیمی برخی از بخش ها را ببینیم . از در ورودی وارد حیاطی می‌شویم که سه ساختمان در اطراف اش قرار گرفته است. ساختمان سمت راست سالن مسجد است و گفته می‌شود قدمتی 150 ساله و کمتر از مسجد دارد. وارد این سالن که می‌شوی معماری خشت و آجر به خوبی مشخص است و معماری قدیم واصیل ایرانی از بخش هایی از آن آشکار است . این سالن به دلیل کمی جا به مسجد اضافه شده است. بین سالن ومسجد، شبستان  واقع شده است. چند پله  که پایین می رویم با شبستانی مانند شبستان‌های همه  مساجد تاریخی اصفهان رو به رو می شویم . سقف‌های گنبدی شکل وستون‌های سنگی که رنگ کاری شده است،حال و  هوای بازدید کننده را خوش می کند. بین ستون‌های مسجد، تیرهای چوبی عبور کرده که آنها هم رنگ شده است و اهالی از این تیرهای چوبی به عنوان نگهدارنده  ستون ها یاد می کنند . به گفته یکی از متولیان مسجد در گذشته  چند سقف شبستان فرو می ریزد  که دو باره بازسازی می‌شود.در داخل شبستان دربی آهنی است که برای اتصال مسجد وشبستان است. باید از یک سکو بالا برویم تا داخل مسجد شویم . مسجد هم یک گنبد بزرگ دارد وستون‌های بزرگی که تیرهای چوبی نیز در این بخش با پهنای بیشتر  وجود دارد. به گفته قدیمیترهای محله دهنو در ورودی مسجد هشتی وجود داشته و دروسط آن حوض بوده است . چاهی نیز در مسجد وجود داشته که از آن آب می کشیدند . اما قبل از انقلاب این بخش ها تخریب می شود و اکنون  این مسجد معماری ساده‌ای دارد و دیگر آثاری از هشتی وحوض در آن نیست. مسجد یک ایوان بزرگ ومجلل نیز دارد که گفته می‌شود در گذشته وقبل از ساختن سالن مسجد، ایوان از بیرون دیده می‌شده است. در بخشی از دیوار مسجد تصاویر 150 شهید محله دهنو با کاشیکاری ثبت شد ه است.یکی از اعضای  هیات امنای مسجد از بی توجهی میراث گله مند است ومی‌گوید: میراث فقط روی آثار دست می‌گذارد وثبت می‌کند، اما برای نگهداری ومرمت آن اثر هیچ کمکی نمی کند. در بازدید از مسجد تاریخی سکینه نیکخواه، بانوی سالمند ساکن محله دهنو همراهمان است. سکینه از قدیمیتر ها نقل می کند که 100سال پیش سقف های بخشی از مسجد فرو می ریزد وتلی از آوار فرو ریخته در مسجد باقی می ماند. اهالی محله برای خروج آوار تلاش می کنند . برخی با فرغون خاک ها را بیرو ن می برند  و برخی خاک ها  را در دامن خود می ریزند و در کمترین زمان ممکن آوار فرو ریخته را خارج می کنند و مسجد را برای  بازساز ی تحویل اوستای بنا می دهند .از مسجد که خارج می شویم و فرصت می کنیم محله را بهتر از قبل ببینیم از کمبود امکانات زندگی شهری در این محله که اهالی را به دردسر می اندازد،متاسف می شویم.سکینه نیکخواه در پاسخ به این سوال که مهمترین نیاز منطقه دهنو چیست، به نبود خطوط اتوبوس در این محله اشاره می کند و با بیان اینکه تاکسی در این محله نیست، از دشواری های بانوان ساکن دهنو برای سفرهای شهری می گوید که برای رسیدن به خیابان امام خمینی و استفاده از اتوبوس و تاکسی مسیر طو لانی را طی کنند که نیم ساعت به طول می انجامد.در بخشی دیگر از محله دهنو با مغازه ای رو به رو می شویم که دیگر کمتر نظیر آن را می توانیم ببینیم و شاید توصیف چنین مغازه ای را از زبان پدر بزرگ هایمان شنیده باشیم،زمانی که از خاطرات 100سال پیش می گویند. یک بقالی قدیمی و دو سالمند نشسته‌ در کنار آن تصویری جالب را خلق کرده است که گویی با مشاهده آنها به تاریخ سفر کرده ایم .  رضا حبیب اللهی که در این مغازه به کسب مشغول است  با صفا وشیرین از گذشته سخن می وید .خنده رو وشاداست و آثار شاد و آرام بودن در چهره اش آشکار است. امروز کمترمی توان آثار رضایت و شادی را حتی در چهره جوان ترهایی که از امکانات بسیاری نیز بر خوردارند، دید. وقتی از وی می خواهیم از خاطرات خود در قدیم بگوید، لحظه ای تاثر در چهره اش آشکار می شود و می گوید: «الهی قدیم نیاد.  ما نون گیرمون نمیومد بخوریم. ارزن آردی می کردیم ونون می‌پختیم  و می خوردیم که خیلی سفت بود .» وی از روز گاری می گوید که   مجبور بو ده پنبه دانه بو داده بخورد که حتی گاوها نیز این غذا را نمی خوردند. وی می گوید: «الان خدا روشکر دم هر نونوایی بری از یک نون گرفته تا صد نون می تونی بخری .»رضا از سختی های زندگی در قدیم می گوید. روز هایی که  میوه به چشم نمی دیده است و از این عید تا عید دیگر پلو نمی خورده است  و خدارا شکر می کند که الان  نعمت فراوان است.مردن مردم بر اثر فقر وگرسنگی،حاکمیت ارباب وکدخدا و زور گفتن آنها به کشاورزان وفلک کردنشان، خاطراتی هستند  که حاج حسین عادلی برای ما  بیان می کند. حاج حسین که معروف است بهحسین بستنی می‌گوید:« بچه یتیم بودم وبعد ها که این مغازه را زدم به حسین بستنی معروف شدم  و حالا  ازخدا ممنونم.» حاج حبیب اللهی از دوران پرآبی وبرکت می‌گوید. زمانی که همه کشاورز بودند و جویی که از مقابل مغازه می گذرد و اکنون خشک است، پر آب بود. روز گاری که دهنو پر بود از باغ و درخت واهالی دیگر محله ها می‌گفتند،  دهنویی ها  در بهشتند. بی آبی امان بهشت را گرفته است و دیگر صیفی هم در این محله  کاشته نمی شود. حالا همه باغ‌ها خشکیده و دیگر خبری از باغ زردآلو و انار نیست.با آنکه محله دهنو امروز حال وروز خوبی ندارد واز بسیاری امکانات محروم، اما حاج رضا و حاج حسین که سنی از آنهال گذشته است ، با مقایسه دوران قدیم با حالا از اوضاعشان راضی‌اند .راز رضایت آنها از زندگی قناعت؛ گمشده  زندگی امروز است .

url : http://www.hammahale.com/node/16030

دیدگاه جدیدی بگذارید

Plain text

  • هیچ تگ HTML ی مجاز نیست.
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.